SAVUNMA SANAYİİ İKİLİ DIŞ İLİŞKİLER ŞUBESİ

1. Savunma Sanayii Dış İlişkiler Faaliyetleri :

a. Amaç :

Türk Silâhlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu ekipman modernizasyonunun gerçekleştirilmesi ve Türk Savunma Sanayii Kuruluşları ürünleri için yurt dışında pazar yaratılması savunma sanayii iş birliği faaliyetlerinin temel amacını oluşturmaktadır.

Bu amaç doğrultusunda, Savunma Sanayii Stratejisi ve Politikasına uygun olarak, Türkiye'de mümkün olabildiğince bağımsız ve modern bir savunma sanayii oluşturulmasına katkıda bulunmak için;

(1) Türk savunma sanayicisine yatırım imkân ve sahalarını göstermek maksadıyla yurt dışı imkânlar tetkik edilmekte,

(2) Yabancı savunma sanayicileri ile temaslarda bulunarak savunma sanayicileri bazında ikili ilişkilere imkân sağlanmakta,

(3) Kurulan temaslar sonucunda Türk savunma sanayii ürünleri yabancı ülkelere tanıtılarak, pazarlama olanakları araştırılmakta,

(4) Ülkelerin savunma sanayii imkân ve kabiliyetleri tetkik edilmekte,

(5) Bu kabiliyetlerden TSK.lerinin ihtiyaçları doğrultusunda istifade edilmekte,

(6) Gereğinde ortak üretim şirketlerinin kurulabilmesi ve teknoloji transferini gerçekleştirmek için ilgili birimlere rapor halinde bilgiler yayımlanmakta,

(7) Türk sanayisine iş ve üretim imkânları yaratarak, Türk savunma sanayii ürünlerinin kalite ve çeşitlerini artırmak için gerekli çalışmalar yapılmakta ve,

(8) NATO ve Avrupa Birliği içinde CNAD/WEAG benzeri çok taraflı iş birliği faaliyetleri koordine edilmektedir.

b. Kapsam :

Savunma Sanayii İş Birliği (SSİ) faaliyetleri diğer ülkelerle ikili ve çok taraflı bazda yürütülen faaliyetleri kapsamaktadır. Bu faaliyetler 1991 yılında MSB Ekonomik ve Teknik İşler Müsteşar Yardımcılığı bünyesinde kurulan ve halen MSB. Müsteşar Teknoloji ve Koordinasyon Yardımcılığına bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren Savunma Sanayii Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı koordinatörlüğünde yürütülmektedir.

2. Savunma Sanayii İkili Dış İlişkiler Faaliyetleri:

Savunma Sanayii İkili Dış İlişkileri; Gnkur.Bşk.lığı ve Dışişleri Bakanlığı tarafından belirlenen prensipler ve politikalar doğrultusunda, diğer ülkelerle ikili bazda yürütülen SSİ. faaliyetlerini kapsamaktadır.

Savunma Sanayii İkili İş birliği faaliyetlerinde;

• Askerî,
• Siyasî,
• Ekonomik,
• Teknolojik ve Sosyal faktörler dikkate alınmaktadır.

Yabancı ülkelerle yürütülen ikili iş birliği faaliyetlerinde;

• Müşterek üretim,
• Karşılıklı tedarik,
• Müşterek ARGE faaliyetleri,
• Karşı ülkede yatırım,
• Müşterek pazarlama,
• Teknoloji transferi ve Hizmet transferi konularına başlangıç teşkil etmek üzere genel koordinasyon yapılmakta ve bu konuların proje safhasına girmesiyle, sorumluluk, MSB.lığının ilgili birimlerine devredilmektedir.

a. Anlaşmalar :

• Savunma Sanayii alanında ikili iş birliğinin yasal alt yapısı, çeşitli seviyelerde imzalanan uluslar arası anlaşmalarla sağlanmaktadır. Bu kapsamda;
• Dostluk ve İş Birliği Anlaşmaları Cumhurbaşkanı, Başbakan veya Dış İşleri Bakanı,
• Çerçeve Anlaşması mahiyetindeki "Askerî Alanda Eğitim, Teknik ve Bilimsel İş Birliği Anlaşmaları" Genelkurmay Başkanı,
• Askerî Eğitim İş Birliği Anlaşmaları Genelkurmay Başkanlığı,
• Savunma Sanayii Alanında İş Birliği Anlaşmaları ise, MSB, MSB Müsteşarı veya MSB Müsteşar yardımcıları tarafından imzalanmaktadır.
• Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşmasının imzalanması ile, iki ülke arasında daha önce imzalanan Dostluk ve İş Birliği Anlaşması ve Genelkurmay Başkanlığınca imzalanan Çerçeve Anlaşması kapsamında savunma sanayii alanında yapılacak toplantılara ve yine bu Anlaşma ile oluşturulan Ortak Komitelerin çalışmalarına kanunî bir zemin hazırlanmaktadır.

Bugüne kadar Asya, Avrupa, Amerika, Balkanlar, Orta Doğu, Uzak Doğu ve Kuzey Afrika'da bulunan 38 ülke ile Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşması imzalanmıştır.

b. Ortak Komite :

İmzalanan Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşmalarıyla, iki ülke arasındaki muhtemel SSİ konularının tespit ve takibinden sorumlu birer Ortak Komite kurulmaktadır.

Ortak Komite, iki ülke Millî Silâhlanma Direktörleri Başkanlığında yedişer kişiden oluşmakta olup, gerektiğinde komiteye ilave uzman personel dâhil edilebilmektedir.

Komite, iki ülkede dönüşümlü olarak toplanarak, savunma sanayii konularını müzakere etmekte ve bu müzakereler sonucunda iş birliği yapılabilecek alanlar tespit edilmektedir. Tespit edilen bu alanlardaki iş birliği imkânları TSK.leri ihtiyaçları doğrultusunda belirlenmeye çalışılmaktadır.

Ayrıca, SSİ. Toplantılarının yapılıp yapılmamasına, iki ülke mutabakatı ile tespit edilen gündem maddelerinin, ilgili makamlarımızın katılımı ile yapılan hazırlık toplantısında yapılan değerlendirilmesi sonucunda karar verilmektedir. Planlı olsa bile, verimli olmayacağı değerlendirilen toplantılar yapılmamaktadır.

Gnkur.Bşk.lığı koordinatörlüğünde hazırlanan Uygulama Planları kapsamında gerçekleştirilen bu toplantılara, gündemde konusu bulunan savunma sanayii firma temsilcileri de katılmaktadır. Böylece karşı ülke yetkililerine firmaların güvenilir ve devlet desteğine sahip oldukları mesajı verilerek, milli savunma sanayiimiz desteklenmektedir.

c. Değerlendirme :

İkili iş birliği faaliyetlerinden muhtelif nedenlerle kısa zamanda bir sonuç alınması mümkün olmamaktadır. Bunun ana nedenleri arasında; ilgili ülkelerin iş birliği imkânlarından ziyade yardım ve hibe talep etmeleri, kendi ürün ve teknolojilerini pazarlamak istemeleri, kaynak yetersizliği, bürokratik ve mevzuattan doğan engeller, karar istihsalinin belli bir zaman alması ile özellikle Türk savunma sanayii ürünlerini almak isteyen ancak kredi talebinde bulunan ülkelere satışa yönelik ABD FMS benzeri bir kredi mekanizmasının kurulamamış olması sayılabilir.

Son zamanlarda çok sıkı devlet kontrolünde olan savunma sanayii faaliyetleri özel şirket ve firmalar vasıtasıyla yürütülmeye başlanmış,

(1) Tek alıcısı devlet olan savunma sanayii ürünlerinin pazarlanması ihtiyacı ile,

(2) Fabrikaların kapanmaması ve istihdamın devamı için yeni iş birliği alanlarının yaratılmasına,

(3) Ülkeye döviz girdisi sağlanması ve gelişen dünya savunma sektörü içerisinde teknolojik iş birliğinin tesis edilmesine,

(4) İşçilik ve hizmetin ucuz olduğu alanlara yatırım yaparak maliyetlerin düşürülmesine ihtiyaç duyulması gibi nedenlerle daha rekabetçi serbest bir ortama kaymış savunma sanayii üzerindeki devletçi kısıtlamalar azaltılmıştır.

Savunma sanayii ikili ilişkiler faaliyetlerinde, ilişkiler

(1) Devletten-Devlete,

(2) Devlet destekli kurumlar arasında,

(3) Devlet-Firma kredisi ilişkisi şeklinde,

(4) Her iki devletin firmasının ortak üretimi şeklinde,

(5) Patent veya lisans alarak yurt içi ortak üretim şeklinde,

(6) Yerli ve yabancı firmaların ana yerli yükleniciler altında alt yüklenici olarak ortak üretiminde görev almaları şeklinde çok çeşitli kombinasyonlarda cereyan etmektedir.

Bu gelişmelere paralel olarak 20 Haziran 1998 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanan "Türk Savunma Sanayii Stratejisi ve Politikası" ile

(1) Yerli ve yabancı özel sektöre açık,

(2) Dinamik yapıya sahip,

(3) İhraç potansiyeline haiz,

(4) Yeni teknolojilere adapte olmakta güçlük çekmeyen,

(5) Teknolojik gelişmeler karşısında kendini yenileme kabiliyeti bulunan,

(6) Diğer ülkelerle iş birliğini mümkün kılan bir savunma sanayii kurulması öngörülmüştür.

Sonuç olarak yabancı ülkelerle kurulan savunma sanayii ikili iş birliğinde genelde;

• Ortak üretim,
• Teknoloji transferi,
• Uzun vadeli kredi,
• Know-How,
• 3'üncü ülkelere satış garantisi,
• Ekonomik istihdam,
• Ülkeye döviz girdisi sağlama,
• Benzeri ilave kaynaklar,
• Siyasî, askerî ve ekonomik fayda gibi unsurlar dikkate alınarak öncelik verilmesi gereken ülkeler ve öncelik sıraları belirlenmektedir.