Seferberlik Tarihçesi
İnsanlık tarihi boyunca devletler; siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik sebeplerle birbirleriyle savaş halinde olmuşlardır. Savaş, devletin devamlılığını sağlamak amacıyla tüm güç ve kaynakların stratejik bir plan çerçevesinde kullanılması esasına dayanmaktadır. Savaşın kazanılmasında bu güç ve kaynakların barış döneminde planlanması hayati bir öneme haizdir. Bu sebeple devletler, daha savaş başlamadan önce yapılması gereken hazırlıkları planlama ihtiyacı duymuş ve seferberlik kavramı ortaya çıkmıştır. Seferberlik kavramı mevzuatımızda “Devletin tüm güç ve kaynaklarının, başta askeri güç olmak üzere, savaşın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanması, toplanması, tertiplenmesi ve kullanılmasına ilişkin bütün faaliyetlerin uygulandığı; hak ve hürriyetlerin kanunlarla kısmen veya tamamen sınırlandırıldığı hal” olarak tanımlanmıştır.
Başkomutan Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK, istiklal mücadelesinin dönüm noktası olan Sakarya Savaşından önce ordunun silah, cephane, at, yiyecek, giyecek ve silahlı personel ihtiyacını karşılamak için 7-8 Ağustos 1921 tarihinde kanun gücünde olan Tekalif-i Milliye Emirlerini yayınlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra Türk Silahlı Kuvvetlerinin seferberlik faaliyetleri, 1928 tarihinde çıkarılan 1211 sayılı Seferberlik Kanunu ve 1939 tarihinde çıkarılan 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu ile yürütülmüştür. 1982 Anayasasının yürürlüğe girmesinin ardından 1211 sayılı Kanun mülga edilerek 4/11/1983 tarihli ve 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu yürürlüğe girmiştir. Günümüzde uygulanmasına devam edilen 2941 sayılı Kanun’un, uygulanma esaslarını açıklamak üzere 24/5/1990 tarihli ve 90/500 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Seferberlik ve Savaş Hali Tüzüğü yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Tüzük 21 Mayıs 2024 tarihli ve 8510 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlükten kaldırılmış, yerine çağın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde Seferberlik ve Savaş Hali Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Seferberlik ve Savaş Hali Yönetmeliğine göre seferberlik hazırlıkları konusunda; Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilgili faaliyetlerde Millî Savunma Bakanlığı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin görev alanı dışında kalan faaliyetlerde Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, bu faaliyetlerin ortaklaşa yürütülmesinde ise Cumhurbaşkanlığı koordinatör makamdır.
Genelkurmay Başkanlığı uhdesinde yürütülen Türk Silahlı Kuvvetlerinin seferberlik hazırlıklarını, bakanlıklar, kurum ve kuruluşlarla koordine etmek için 08 Temmuz 1991 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde Müsteşar Yardımcılığına bağlı müstakil daire olarak Seferberlik Daire Başkanlığı kurulmuştur. Seferberlik Daire Başkanlığı, faaliyetlerine 31 Temmuz 2016 tarihinden itibaren Askeralma Genel Müdürlüğü bünyesinde devam etmektedir.
